Πριν από την εμφάνιση των κτιρίων, ο άνθρωπος ζούσε στη φύση. Μεταβλητές όπως η γεωγραφική θέση, οι καιρικές συνθήκες, η εποχή του έτους, η κάλυψη από νέφη και άλλα φαινόμενα μετεωρολογίας αλλά και φυσικοί σχηματισμοί όπως τα βουνά, οι λόφοι και οι δασικές περιοχές αποτελούν μέχρι σήμερα καθοριστικούς παράγοντες για την ποσότητα, την ένταση και τη διανομή του φωτός σε μια περιοχή, δημιουργώντας μοναδικές συνθήκες φωτισμού, προσφέροντας ποικιλία εμπειριών και ευκαιριών για τους ανθρώπους και τους οργανισμούς που ζουν εκεί.
Το Αιγαίο χαρακτηρίζεται από τον τυπικό μεσογειακό τύπο κλίματος. Πιο συγκεκριμένα για την περιοχή μελέτης και το νησί της Χίου, το κλίμα χαρακτηρίζεται από ήπιους χειμώνες και ζεστά, ξηρά καλοκαίρια. Οι δυνατότητες που παρείχαν η έκταση, το κλίμα και η ευφορία της σε συνδυασμό με τη μικρή απόστασή της από τη Μικρασιατική Ακτή, ήταν οι λόγοι που έδωσαν στο νησί συνεχή σχεδόν ζωή από την περίοδο του λίθου έως σήμερα.
Η μελέτη εστιάζεται στα Μαστιχοχώρια της Χίου που όπως μαρτυρά η ονομασία τους αποτελούν ένα σύνολο οικισμών της μαστιχοπαραγωγού περιοχής που παρά τις φθορές και τις καταστροφές που έχουν υποστεί στο πέρασμα των αιώνων από την Ενετοκρατία μέχρι σήμερα, εξακολουθούν να αποτελούν μνημεία πολιτιστικής κληρονομιάς. Οι ιστορικές συνθήκες που οδήγησαν στη δημιουργία και οχύρωση των Μαστιχοχωρίων συνδέονται με την ανάγκη ασφάλειας από τις εχθρικές επιθέσεις και την εκμετάλλευση του σημαντικού μονοπωλίου της μαστίχας. Οι νοτιότεροι οικισμοί χτίστηκαν μακριά από τη θάλασσα για να αποφευχθούν οι επιθέσεις των πειρατών και είχαν ασφαλείς λιμένες. Μόνο ο τελευταίος όροφος του κεντρικού πύργου ήταν ορατός από τα οχυρωμένα παρατηρητήρια, γνωστά ως βίγλες. Μέσω αυτής της επικοινωνίας, διατηρούταν η σύνδεση μεταξύ των οικισμών και των παραλιών.
Οι βίγλες της Χίου, κρίσιμα σημεία του αμυντικού δικτύου του νησιού, είναι τοποθετημένες σε στρατηγικά σημεία που επιτρέπουν την εποπτεία της ακτογραμμής, λειτουργούσαν κυρίως ως παρατηρητήρια για το νησί, αλλά είχαν ταυτόχρονα σημαντικό αμυντικό ρόλο δίνοντας οχυρωματική εικόνα προκειμένου να αποτραπούν οι επιθέσεις από πειρατές. Αυτό γινόταν με την αποστολή σημάτων κινδύνου μέσω καπνού (φουμάδες) και φωτιάς. Τη νύχτα, οι βιγλάτορες άναβαν φωτιές δημιουργώντας φλόγα που μπορούσε να είναι ορατή από μεγάλη απόσταση και να ειδοποιεί τους γύρω κατοίκους για πιθανή απειλή. Η πιο σημαντική βίγλα ανάμεσα σε αυτές είναι η μεγάλη βίγλα του Κουλά, που βρίσκεται μέσα στο κάστρο της Χίου. Σύμφωνα με τις επικρατέστερες απόψεις, αυτή ήταν η μεγαλύτερη και υψηλότερη βίγλα του νησιού και αποτελούσε το κέντρο του δικτύου των βιγλών, καθώς είχε θέα στο λιμάνι της Χώρας.
Μέσα από την ανάλυση των κοινονικοπολιτικών, των αρχιτεκτονικών και πολεοδομικών χαρακτηριστικών των μεσαιωνικών οικισμών γίνεται σαφής ο ρόλος του φωτισμού στην καθημερινότητα των κατοίκων, στην οργάνωση τους αλλά και στην άμυνα. Το φως παρέχει πληροφορίες για τον προσανατολισμό, την ασφάλεια και την επιτήρηση, την ερμηνεία των κοινωνικών σημάτων, την αναγνώριση των πόρων και την επίγνωση των κινδύνων. Με αφορμή τα παραπάνω, θα γίνει μια προσπάθεια να αποτυπωθεί με φωτιστικό τρόπο στο σήμερα η σημασία της μετάδοσης μηνυμάτων κινδύνου μέσω της φωτιάς από τα οχυρωμένα παρατηρητήρια, τις βίγλες, στους οικισμούς και στην πόλη.
Κάποια από τα νοήματα του φωτός είναι καθολικές και αρχέτυπες εικόνες, κοινές σε όλο τον κόσμο. Κάποια άλλα συνδέονται με συγκεκριμένους τόπους ή μπορεί να έχουν προσωπική σημασία για εμάς, συνδέοντάς το με συγκεκριμένες εμπειρίες, αναμνήσεις, γεγονότα ή ακόμη και πρόσωπα. Καθώς το φως διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην ανάδειξη της φόρμας και του χώρου που η αρχιτεκτονική της δημιουργεί, παράλληλα αποκαλύπτει την προσέγγιση, τα νοήματα και τις προθέσεις που διατυπώνονται κατά τη σύλληψη της ιδέας και ενσωματώνονται στο σχεδιασμό και στην υλοποίηση του έργου. Η πρόθεση της φωτιστικής χειρονομίας είναι ακριβώς αυτή, μια ξεκάθαρη φωτιστική πρόταση που θα αναβαθμίζει το κέλυφος και θα επικοινωνεί την πρόθεση του σχεδιασμού και τη νοηματοδοσία του φωτισμού. Οι φρυκτωρίες που άλλοτε λειτουργούσαν ως παρατηρητήρια, θα γίνουν οι ίδιες σήμερα τα σημεία παρατήρησης. Τα πέτρινα κελύφη τους που στο παρελθόν αποτελούσαν την προστασία των βιγλατόρων, σήμερα θα κληθούν να ‘προστατέψουν΄ έργα τέχνης. Και το βασικότερο, όπως πριν κάποιους αιώνες επικοινωνούνταν μηνύματα κινδύνου, σήμερα μέσω του φωτισμού θα επικοινωνείται η τέχνη και μέσα από αυτή η ίδια η ιστορία. Στόχος του project είναι η καθιέρωσή του ως δράση που θα επαναλαμβάνεται κάθε καλοκαίρι στο νησί αποτίοντας φόρο τιμής στους κατοίκους της Χίου που ζούσαν υπό την απειλή των πειρατών και των κατακτητών και ακόμα περισσότερο σε όσους σφαγιάστηκαν την πιο μελανή περίοδο για το νησί, αυτή της Τουρκοκρατίας και συγκεκριμένα της σφαγής του 1822. Όλη η ως άνω διαδρομή, θα προσφέρει στον επισκέπτη μια ολοκληρωμένη εμπειρία, μεταφέροντας τον όχι μόνο τοπικά αλλά και χρονικά στα γεγονότα.
«Η ικανότητα του φωτός να διαπερνά την ύλη και να παράγει προσωρινά μια εσωτερική λάμψη και την ένταση της ύπαρξης είναι μια διαχρονική πηγή ανθρώπινου θαύματος» (Plummer, 2009, 218). Οι φανόπυργοι θα λειτουργούν σα φάροι με πρόθεση να στείλουν το μήνυμα σε όλο το νησί μέσω του φωτός ενώ ο χώρος γύρω τους θα παραμένει σκοτεινός εντείνοντας την αίσθηση καταφυγίου. Στόχος είναι να δοθεί το έναυσμα μέσω του φωτιστικού installation για την αξιοποίησή τους από νεκρά κελύφη σε ‘δοχεία’ τέχνης.
